عبد الحسين نوايى
153
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
مجلس شوراى ملى معين نشده بودند ، به اين جهت اولين كابينهء قانونى وى اولين كابينهاى است كه پس از استبداد صغير به مجلس معرفى شده . بعد از اين كابينه دو هيئت ديگر وزراء به رياست محمد ولى خان سپهدار متواليا روى كار آمده است اما درحقيقت نمىتوان آنها را كابينهء جداگانهاى دانست . زيرا اغلب افراد اين هيئت - ها در پستهاى مختلف جابهجا مىشدند و وزارتخانههاى خود را با هم عوض مى - كردند . مجموع كسانى كه در اين چهار كابينهء او در مشروطيت دوم شركت كردند عبارتند از : عليقلى خان سردار اسعد در مقام وزارت داخله و جنگ محمد ولى خان سپهدار اعظم در پست وزارت جنگ و داخله ( پس از چندى دو سردار وزارتخانههاى خود را با هم مبادله كردند ) محمد على خان علاء السلطنه در وزارت خارجه كه چنانكه در سابق گفتيم بر - اثر استيضاح ميرزا على محمد خان وزيرزاده ، از وكلاى مجلس ، در باب ماندن قواى مسلح روسى در ايران ، مجلس به او اظهار عدم اعتماد كرده معزول شد و پس از چندى كه ثقة الملك ميرزا اسماعيل خان به جاى او كفالت وزارت خارجه را داشت ميرزا ابراهيم خان معاون الدوله غفارى سمت وزارت امور خارجه يافت . وزارت ماليه در كابينهء اول سپهدار ابتدا با ميرزا حسن خان مستوفى الممالك ( كابينه 28 جمادى الاخرى ) و سپس با ميرزا حسن خان وثوق الدوله بود كه ضمنا سمت نمايندهء ناطق دولت را در مجلس به عهده داشت . آغاز وزارت وى از آنجا شروع شد كه در كابينهء اول سپهدار ( 28 جمادى - الاخرى ) فرمانفرما عبد الحسين ميرزا وزارت عدليه را در وسط كار رها كرد و به جاى او وثوق الدوله انتخاب شد . وزارت عدليه در اولين هيئت دولت سپهدار چنان كه ذكر شد با فرمانفرما و